Tijd om nog eens wat kleur aan onze feed toe te voegen, ook al zou je dat op basis van de bandnaam en albumtitel niet verwachten. Grey Aura’s nieuwste werkstuk “Zwart vierkant: Slotstuk” is immers voorzien van een prachtige en, althans voor blackmetalbegrippen, opvallende albumcover. Zoals de titel duidelijk maakt, borduurt deze derde full-length verder op voorganger “Zwart vierkant” uit 2021. Deze werd destijds uitgebracht op Onism Productions, maar in tussentijd werd de overstap gemaakt naar het Italiaanse Avantgarde Music, een label wiens naam alvast naadloos aansluit bij de muziek van dit Nederlandse ensemble. Het rond 2010 in Utrecht opgerichte Grey Aura houdt er immers een zeer experimentele kijk op black metal op na waarbij traditionele elementen uit het genre gecombineerd worden met jazz, flamenco, gesproken woord en avant-garde drama. Voeg daar nog een multi-disciplinaire aanpak aan toe waarin muziek gecombineerd wordt met literatuur, beeldende kunst en audio-theater, en je weet dat Grey Aura geen spek voor ieders bek is, althans als je niet avontuurlijk bent ingesteld.

Het verhaal van het tweeluik “Zwart vierkant” is gebaseerd op zanger Ruben’s roman “De protodood in zwarte haren“. Daarin volgen we de fictieve, obsessieve modernistische schilder Pieter ‘Pedro’ van der Laan. Gefascineerd door de avant-gardebeweging van het Suprematisme raakt Pedro in de ban van Kazimir Malevitsj’ “Zwarte vierkant” — een icoon van pure abstractie en de afwijzing van elke natuurlijke voorstelling. Voor Pedro betekent de leegte in het schilderij geen eindpunt, maar juist een toegangspoort tot grenzeloze artistieke mogelijkheden en spiritueel inzicht. In dit zwarte vierkant projecteert hij zijn muze Chauchat: een Waalse dichteres en de geliefde van een ander lid van hun kunstenaarscollectief. Hun ongrijpbare, onuitgesproken romance weerspiegelt de kern van abstractie zelf: een bestaan dat slechts in de verbeelding leeft, tastbaar noch bereikbaar. Naarmate zijn obsessie toeneemt, weet Pedro een groep Utrechtse kunstenaars te overhalen om samen met hem een Gesamtkunstwerk te creëren, een driedimensionale vertaling van het zwarte vierkant. Zijn compromisloze ambitie drijft het collectief tot zonderlinge opdrachten en zelfs misdaden, allemaal in dienst van zijn radicale ideaal. De climax volgt wanneer Pedro zijn ultieme werk onthult: een lege leegte, een huiveringwekkend symbool van de dood van de materiële wereld en de voltooiing van zijn artistieke overtuiging.

We hebben hier dus te maken met een muziekalbum dat is gebaseerd op een roman, die op haar beurt weer is geïnspireerd door een schilderij — voor sommigen wellicht reden genoeg om af te haken, maar wij zijn vooral geboeid en benieuwd hoe het tweede deel van dit verhaal, dat we jaren geleden lazen, zich muzikaal laat vertalen. Op het eerste deel gebeurde dat op een zeer eclectische muzikale wijze waarbij flamenco, jazz, spoken word, trompet en castagnetten binnen een blackmetalraamwerk opdoken. Dit instrumentarium paste wonderwel bij de reis die Pedro van Spanje (flamenco) naar Parijs (jazz) bracht, maar op dit slotstuk zijn deze muzikale uitstapjes naar andere genres net iets minder aanwezig.

En toch valt er nog steeds heel wat te beleven. Naast tuba, trombone en cello in het korte intermezzo “Nachten zonder dagen” en het instrumentale “Natalia Goncharova“, is het vooral de akoestische gitaar die in laatstgenoemde, “Tussenspel: Stille zon” en het meer dan zeven minuten durende “Een uithangbord van wanhoop” voor gemakkelijker verteerbaar tegengewicht zorgt vergeleken met de epileptische blackmetaluitbarstingen. Laatstgenoemd nummer is misschien wel onze persoonlijke favoriet en klinkt even onvoorspelbaar als Trump. Dat is trouwens de sterkte van Grey Aura: voortdurend verrassend uit de hoek komen waarbij je het ene moment door een waanzinnige furie overmand wordt, om seconden later je dansschoenen te willen aantrekken – en dat zonder dat de avontuurlijke songstructuren geforceerd overkomen. De onoplettende luisteraar heeft amper door wanneer de furie in de finale van dit nummer overslaat op “Opgehangen afgrond“, dé compositie waarin dynamisch, ritmisch én stillistisch gezien misschien wel het meeste te beleven valt.

Hoewel gitaristen Ruben Wijlacker en Tjebbe Broek heel wat laten gebeuren op het gitaarfront, is er ook een speciale vermelding weggelegd voor bassist Sylwin Cornielje, tevens actief in Laster, wiens wulpse en frivole basspel voor heel wat leuke grooves zorgt. Nieuw gezicht op de drumkruk is Seth van de Loo, die we met zijn verleden in o.a. Severe Torture en Centurian eerder aan het woeste deathmetalwerk linken, maar die zich ook in een experimentele omgeving als een vis in het water voelt. Dikke duim trouwens voor de organische drumsound, gingen alle bands maar voor deze aanpak. Vocaal gezien hanteert Ruben, naast heel wat gesproken woord, doorgaans een (maniakale) roepstem die spreekt tot de ontzetting van de idealist en zijn avonturen door de ontwrichtende en corrumperende effecten van de avant-garde kunst. Naarmate het album en het verhaal vorderen, zwelt het drama hoor- en voelbaar aan op een manier die ontdaan is van alle vrolijkheid. “Slotstuk” vat de waanzin van de climax van het verhaal verpletterend samen.

Deze review heeft even op zich laten wachten. Niet verwonderlijk aangezien het heel wat luisterbeurten vroeg vooraleer we onze weg vonden in deze ritmisch erg flexibele, enigszins psychedelische en desoriënterende dissonantie met steeds veranderende structuren, die op voortreffelijke wijze in gang gezet wordt middels de overrompelende opener “Daken als kiezen“. De uitdagende dualiteit van het geheek vormt een harde noot om te kraken totdat uiteindelijk dan het kwartje valt. Grey Aura mag met diens sfeervolle, fluïde en genreoverschrijdende black metal met trots naast andere grootheden der avant-garde metal, zoals Dødheimsgard en Manes, staan. We zijn nu al benieuwd naar wat de volgende stap voor grey Aura zal zijn nu het verhaal van het boek afgehandeld is. Maar tot het zo ver is, heb je aan “Zwart vierkant: Slotstuk” nog een hele kluif.

JOKKE: 81/100

Grey Aura – Zwart vierkant: Slotstuk (Avantgarde Music 2025)
1. Daken als kiezen
2. De ideologische seance
3. Een uithangbord van wanhoop
4. Opgehangen afgrond
5. Nachten zonder dagen
6. Waarin de dood haar kust
7. De stem, nu als zeeboezem
8. Natalia Goncharova
9. Moordend ongeluk
10. Tussenspel: Stille zon
11. Slotstuk